𝐏𝐚𝐠𝐬𝐚𝐬𝐚𝐧𝐚𝐲 𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐌𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫 𝐬𝐚 𝐰𝐢𝐤𝐚𝐧𝐠 𝐀𝐲𝐭𝐚 𝐌𝐚𝐠𝐛𝐮𝐤𝐮𝐧 𝐚𝐭 𝐀𝐥𝐭𝐚 𝐬𝐚 𝐌𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫-𝐀𝐩𝐩𝐫𝐞𝐧𝐭𝐢𝐜𝐞 𝐋𝐚𝐧𝐠𝐮𝐚𝐠𝐞 𝐋𝐞𝐚𝐫𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐏𝐫𝐨𝐠𝐫𝐚𝐦 (𝐌𝐀𝐋𝐋𝐏), 𝐢𝐬𝐢𝐧𝐚𝐠𝐚𝐰𝐚

Isinagawa ang pagsasanay ng mga master ng Master-Apprentice Language Learning Program (MALLP) ng Komisyon sa Wikang Filipino noong 2 Hulyo 2025 sa Bahay-Wika, Brgy. Bangkal, Abucay Bataan. Sa pangununa ni Dr. Romylyn Metila, Unibersidad ng Pilipinas-Diliman ay isinagawa ang pagsasanay sa anim (6) na master ng wikang Ayta Magbukun at wikang Alta.

Ang programang MALLP ay isang language immersion program ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) na nakatuón sa pagtuturo ng wika sa mga nasa hustong gulang (adult apprentice) at kasalukuyang umiiral sa Ayta Magbukun, Alta, at Inata. Layunin ng pagsasanay na magbahaginan at madagdagan ang kanilang kaalaman sa pagtuturo ng kani-kanilang wika bilang paghahanda sa susunod na batch ng mga apprentice. Inaaasahang tig-anim na apprentice ang makikilahok sa kada wika sa pagbubukas ng Panuruang Taóng 2025–2026.

Pinangunahan ng KWF ang gawain, sa pamamagitan nina Arthur P. Casanova, PhD, Tagapangulo, sa ilalim ng Sangay ng Lingguwistika at Aplikadong Lingguwistika kasama sina Lourdes Z. Hinampas, Punò ng Sangay, Jennifer S. Bactol, at Rolien Mark Balisi katuwang si Bb. Ginette Lopez ng Provincial Government Office ng Bataan.

𝐏𝐚𝐠𝐭𝐚𝐭𝐚𝐩𝐨𝐬 𝐧𝐠 𝐔𝐧𝐚𝐧𝐠 𝐁𝐚𝐭𝐜𝐡 𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐀𝐩𝐩𝐫𝐞𝐧𝐭𝐢𝐜𝐞 𝐬𝐚 𝐌𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫-𝐀𝐩𝐩𝐫𝐞𝐧𝐭𝐢𝐜𝐞 𝐋𝐚𝐧𝐠𝐮𝐚𝐠𝐞 𝐋𝐞𝐚𝐫𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐏𝐫𝐨𝐠𝐫𝐚𝐦 (𝐌𝐀𝐋𝐋𝐏) 𝐧𝐠 𝐀𝐥𝐭𝐚 𝐚𝐭 𝐏𝐚𝐠𝐥𝐮𝐥𝐮𝐧𝐬𝐚𝐝 𝐧𝐠 𝐎𝐫𝐭𝐨𝐠𝐫𝐚𝐩𝐢𝐲𝐚𝐧𝐠 𝐭𝐢 𝐀𝐥𝐭𝐚, 𝐠𝐢𝐧𝐚𝐧𝐚𝐩

Ginanap ang Seremonya ng Pagtatapos ng unang batch ng programang Master-Apprentice 

Language Learning Program (MALLP) sa wikang Alta para sa Taóng Panuruan 2024–2025 noong 1 Hulyo 2025 sa Aurora State College and Technology (ASCOT), Baler, Aurora. Limang apprentice na Alta ang nagtapos sa naturang programa. Ang programang ito ay nakatuón sa isahang pagtuturo ng wika (one-on-one) ng tagapagsalita ng wika (master) at isang mag-aaral ng wika na nasa hustong gulang (adult apprentice).

Pagkaraan ng seremonya ng pagtatapos, inilunsad din ang Ortograpiyang ti Alta (Ortograpiya ng Alta). Naglalaman ito ng mga tuntunin sa pagsulat ng wikang Alta na makatutulong sa paggamit nito sa paaralan. Binuo ito ng mga elder at komunidad ng Alta sa Aurora, mga guro ng Kagawaran ng Edukasyon-Aurora, at Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) noong Pebrero 2023.

Dinaluhan ito ng Pangalawang Pangulong Akademiko ng ASCOT, Dr. Maria Luz Cabatan; Direktor ng Extension and Rural Development Office-ASCOT, Gng. Glenda Gines; Direktor ng Sentro ng Wika at Kultura-ASCOT, Bb. Angelica Vallejo; mga guro sa Kagawaran ng Edukasyon-Aurora na sina Gng. Sandra Benitez, Gng. Mercy Camonao, at Gng. Mariane Pelor; Chieftain Perlita Marquez, mga master, at apprentice ng Alta; at mga mag-aaral sa ASCOT.

Pinangunahan ng KWF ang gawain, sa pamamagitan nina Arthur P. Casanova, PhD, Tagapangulo, sa ilalim ng Sangay ng Lingguwistika at Aplikadong Lingguwistika kasama sina Lourdes Z. Hinampas, Punó ng Sangay, at Jennifer S. Bactol, katuwang sina Gng. Gines at Bb. Vallejo ng ASCOT.

𝐃𝐫. 𝐄𝐯𝐞𝐥𝐲𝐧 𝐂. 𝐎𝐥𝐢𝐪𝐮𝐢𝐧𝐨 𝐚𝐭 𝐃𝐫. 𝐑𝐮𝐭𝐡 𝐌. 𝐓𝐢𝐧𝐝𝐚𝐚𝐧, 𝐌𝐠𝐚 𝐁𝐚𝐠𝐨𝐧𝐠 𝐊𝐨𝐦𝐢𝐬𝐲𝐨𝐧𝐞𝐫 𝐧𝐠 𝐊𝐖𝐅

Napabilang na sa Kalupunan ng Komisyoner ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) sina Kom. Evelyn C. Oliquino, PhD, Kinatawan ng Wikang Bikol at Kom. Ruth M. Tindaan, PhD, Kinatawan ng mga Wika ng Pamayanang Kultural ng Hilagang Pilipinas. 

Makasasáma sila nina Tagapangulong Arthur P. Casanova, PhD; Kom. Carmelita C. Abdurahman, EdD; Kom. Benjamin M. Mendillo Jr., PhD; Kom. Reggie O. Cruz, LPT, EdD, PhD; Kom. Melchor E. Orpilla, PhD; Kom. Hope Sabanpan Yu, PhD; at Kom. Christian Ton Nery Aguado, PhD; sa pagsusulong ng mandato ng KWF.

Ang Mandato ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ay magsagawa, mag-ugnay, at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad, pagpapalaganap, at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga wika sa Pilipinas. Ang Batas Republika Blg. 7104 ay ang batas na lumikha sa Komisyon sa Wikang Filipino na nagtatakda ng mga kapangyarihan nito, mga tungkulin at mga gawain, naglalaan ng gugulin ukol dito at para sa iba pang mga layunin.

Mga aklat sa Pagpapasigla ng Wikang Ayta Magbukun, inilunsad

Inilunsad ang Urtugrapiya ung Ayta Magbukun (Ortograpiya ng Ayta Magbukun) at Hinup: Aklat Ung Ayta Magbukun noong 13 Hunyo 2025 sa pasilidad ng Bahay-Wika sa Brgy. Bangkal, Abucay, Bataan. Ang Urtugrapiya ay naglalaman ng mga tuntunin sa pagsulat ng wikang Ayta Magbukun. Binuo ito ng mga elder mulâ sa iba’t ibang komunidad ng Ayta Magbukun sa Bataan, mga guro ng Kagawaran ng Edukasyon-Bataan, Summer Institute of Linguistics (SIL), at Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Samantála, mababasa sa Hinup ang mga kuwento, kanta, tula, diyalogo, at listahan ng mga salitang Magbukun. Mayroon din itong mga larawan na iginuhit ng mga miyembro ng komunidad. Ang dalawang aklat na ito ay binuo para makatulong sa pagpapasigla ng wikang Ayta Magbukun at magamit sa paaralan ang kanilang wika.

Bago ang paglulunsad ng dalawang aklat, isinagawa ang ebalwasyon sa ikaanim na batch ng programang Bahay-Wika at Master-Apprentice Language Learning Program (MALLP). Iniulat sa komunidad ang resulta ng progreso ng mga mag-aaral sa Bahay-Wika. Pagkaraan nito, nagsagawa ng Focus Group Discussion (FGD) sa mga guro, magulang, elders, masters, at apprentice upang masuri ang implementasyon ng programa sa loob ng isang taóng panuruan.

Isinagawa rin ang pagpaplanong pangwika ng komunidad. Target nila na sa loob ng sampung taón, mulâ 2025–2035, lahat ng Ayta Magbukun sa kanilang komunidad ay nagsasalita na ng wikang Ayta Magbukun. Naglista sila ng mga gawain at timeline kung paano ito maisasakatuparan.    

Dinaluhan ito nina Indigenous Peoples Mandatory Representative (IPMR) Jay-r Reyes, Chieftain Rosita Sison, mga guro, mga elder, mga manunulat, at mga magulang. Pinangunahan ng KWF ang naturang gawain, sa pamumuno ni Arthur P. Casanova, PhD, Tagapangulo, sa ilalim ng Sangay ng Lingguwistika at Aplikadong Lingguwistika kasama sina Lourdes Z. Hinampas, Punó ng Sangay, Jennifer S. Bactol, at Rolien Mark M. Balisi, katuwang ang Provincial Tourism Office ng Bataan kasama sina Ginette Lopez at Patricia Gail R. Miranda.

Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) at National Archives of the Philippines (NAP) Nagsagawa ng Seminar on Records Disposition Management

Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) at National Archives of the Philippines (NAP) ay nagsagawa ng Seminar on Records Disposition Management sa panayam nina Christin E. Licopit at Vanessa C. Lim ng NAP na nagbigay ng makabuluhan at detalyadong lektura hinggil sa nasabing paksa na dinaluhan ng mga kawani ng KWF.

𝐃𝐨𝐤𝐮𝐦𝐞𝐧𝐭𝐚𝐬𝐲𝐨𝐧 𝐧𝐠 𝐰𝐢𝐤𝐚𝐧𝐠 𝐈𝐬𝐧𝐞𝐠, 𝐬𝐢𝐧𝐢𝐦𝐮𝐥𝐚𝐧 𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐦𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚𝐥𝐢𝐤𝐬𝐢𝐤 𝐦𝐮𝐥𝐚𝐧𝐠 𝐌𝐌𝐒𝐔

Sinimulan ng mga mananaliksik mulang Mariano Marcos State University (MMSU) ang proyektong dokumentasyon ng wikang Isneg noong 2–5 Hunyo 2025. Isinagawa ang paglikom ng datos sa pamamagitan ng interbiyu, pagmamasid, at pakikisangkot sa gawain ng komunidad sa Brgy. Nabuangan at Brgy. Cupis, Conner, Apayao. Si Asst. Prof. Leonardo Tejano ang project leader ng pangkat kasama sina Instr. Jean Claire Bartolome, Instr. Mylene Benito, at Asst. Prof. Jay-ar Cristobal. Nagsagawa naman ng monitoring sa proyekto ang mga mananaliksik mula sa Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) na sina Kirt John Segui at Dannielle Laggui.

Nakipagpulong din ang mga kinatawan ng KWF sa mga kawani ng NCIP Conner Community Service Center at sa mga lider at elder mula sa Barren at Nabuangan ancestral domain sa Conner, Apayao upang episyenteng maisakatuparan ang proyekto.

Kabilang ang MMSU sa tatlong institusyong pinagkalooban ng grant ng KWF. Ang Dokumentasyon ng mga Wika sa Pilipinas ay isang patuluyang programa ng KWF sa ilalim ng Sangay ng Lingguwistika at Aplikadong Lingguwistika sa pamumuno ni Gng. Lourdes Z, Hinampas, Punó ng Sangay at Dr. Arthur P. Casanova, Tagapangulo ng KWF. Layunin ng proyektong ito na suportahan ang mga institusyon sa pagsusulong ng pananaliksik at dokumentasyon ng mga katutubong wika ng bansa.

Green Multi-Party Partnership at Environmental Leaders' Summit

MANILA, PHILIPPINES – The Green Party of the Philippines (GPP), in a groundbreaking series of consultations which started in Luzon specifically in Marikina city with the Environmental Leaders' Summit, has also mobilized local leaders across the Visayas and Mindanao, establishing a powerful alliance to forge a unified national green agenda. The events, part of a "Green Multi-Party Partnership," are a direct response to the urgent calls for climate justice, inclusive development, and multi-party cooperation.

The movement first erupted on July 6, 2025, with the "Visayas Rising: Empowering Local Leaders for Environmental Action" forum held atop the symbolic hills of Mt. Manunggal in Balamban, Cebu. The day began with "Earth Caring" activities and was followed by passionate calls to action from GPP Chairperson David D’Angelo and National President Joseph Ramos. Engr. Richard Peñaflor, the GPP's National Auditor, provided data-driven insights from a Green Survey, while Cebu Provincial Convenor Baltz Tribunalo grounded the discussions in local realities. The youth were at the forefront, with Tesha Arcamo of Kabataan Para sa Kalikasan leading a creative introduction. The consultation's "World Café" style focus groups allowed for intense dialogue on critical issues, from unsustainable development to the marginalization of indigenous practices. The day concluded with the establishment of Interim Visayas Officers, a strategic move to institutionalize the momentum.

The energy then surged south to Mindanao. From July 25-28, the "Mindanao Greens Environmental Forum" was a multi-day event themed "Mindanao Rising: Empowering Local Leaders for Environmental Action". The journey for participants began with their arrival in Cotabato City on July 25. The following day, July 26, was dedicated to a unifying "Mangrove Day Mindanao-wide Planting Activity," a tangible symbol of their shared commitment.

The main consultation on July 27 was a full-day program in Koronadal City, where participants engaged in a series of key discussions. The afternoon was devoted to a powerful Focus Group Discussion (FGD) designed to surface community-rooted issues and solutions from the ground up. Using a structured process with colored meta-cards, participants detailed the environmental and social issues they face, proposed solutions, and articulated the specific assistance they need from the GPP. These insights will serve as the bedrock for the GPP’s national green agenda. The forum also saw the election of new Mindanao Officers and a moving commitment ceremony led by Engr. Penaflor.

All consultations, also attended by GPP External Vice President Ross Flores Del Rosario and Communications Officer Ranne Tubig, were meticulously designed to ensure fiscal transparency and prioritize grassroots voices. The outputs from both the Visayas and Mindanao forums will directly feed into a historic National Red-Green Consultation Workshop.

"Change does not trickle from the top—it erupts from the ground," said a GPP representative, capturing the spirit of the consultations. With the Visayas and Mindanao having spoken, the nation is now listening as the GPP and its allies march toward a future where nature thrives and justice prevails.

#todayph25